काठमाडौँ । कुनै राष्ट्रको पहिचान केवल उसका अग्ला हिमाल, विशाल नदी वा पुरातात्त्विक सम्पदाले मात्र बन्दैन। विश्वका विभिन्न कुनामा आफ्नो प्रतिभा, अनुशासन र समर्पणमार्फत राष्ट्रिय पहिचानलाई उचो बनाइरहेका नागरिकहरू पनि त्यत्तिकै महत्वपूर्ण हुन्छन्। यिनै प्रतिनिधि पात्रमध्ये एक हुन्— सिहान शान्त थोकर।
अमेरिकामा बसोबास गर्दै करातेको अन्तर्राष्ट्रिय क्षेत्रमा निरन्तर सक्रिय रहेका नेपाली मूलका प्रशिक्षक सिहान शान्त थोकरलाई हालै प्रतिष्ठित ‘सातौँ डान (Seventh Dan)’ प्रदान गरिएको छ। यो सम्मान एउटा प्राविधिक पदोन्नति वा व्यक्तिगत उपलब्धि मात्र होइन; विदेशी भूमिमा नेपाली प्रतिभाले कमाएको अन्तर्राष्ट्रिय विश्वास, अनुशासन र नेतृत्वको सार्वजनिक स्वीकारोक्ति पनि हो।
करातेको संसारमा ‘डान’ केवल बेल्टको रङ परिवर्तन गर्ने प्रक्रिया होइन। यो व्यक्तिको सम्पूर्ण जीवनयात्राको मूल्याङ्कन हो। पाँचौँ, छैटौँ हुँदै सातौँ डानसम्म पुग्न वर्षौँको कठोर अभ्यास, उच्च प्राविधिक दक्षता, प्रशिक्षकको नेतृत्व क्षमता, चरित्र, अनुशासन तथा खेल विकासमा पुर्याएको योगदानलाई अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्डअनुसार मूल्याङ्कन गरिन्छ।
सातौँ डान प्राप्त गर्ने व्यक्तिहरू सामान्य प्रशिक्षक मात्र हुँदैनन्। उनीहरूलाई करातेको दार्शनिक पक्ष, नैतिक शिक्षा, नयाँ पुस्ताको निर्माण तथा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा खेल विस्तारका अभियन्ताका रूपमा समेत हेरिन्छ।
यही कारणले गर्दा सिहान शान्त थोकरको यो उपलब्धिलाई नेपाली कराते इतिहासकै महत्वपूर्ण उपलब्धिमध्ये एक मानिएको छ।
हरेक सफलताका पछाडि एउटा लामो संघर्ष लुकेको हुन्छ।
सिहान शान्त थोकरको यात्रा पनि कुनै अपवाद होइन। सीमित स्रोतसाधनका बीच नेपालमा सुरु भएको कराते अभ्यासले समयसँगै अन्तर्राष्ट्रिय उचाइ हासिल गर्यो। विदेश पुगेपछि धेरै नेपालीले आफ्नो पहिचान जोगाउन संघर्ष गर्नुपर्छ। तर थोकरले केवल आफ्नो पेशा मात्र बनाएका छैनन्; उनले करातेमार्फत नेपाली अनुशासन, संस्कार र समर्पणलाई विश्वसामु प्रस्तुत गरेका छन्।
अमेरिकामा उनले सयौँ विद्यार्थीलाई कराते प्रशिक्षण दिएका छन्। तीमध्ये धेरैले स्थानीय, राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगितामा सफलता हासिल गरिसकेका छन्। यसरी उनले केवल खेलाडी उत्पादन गरेका छैनन्; आत्मविश्वासी, अनुशासित र जिम्मेवार नागरिक निर्माण गर्ने अभियानलाई पनि निरन्तरता दिएका छन्।
पछिल्ला वर्षहरूमा ठूलो सङ्ख्यामा नेपाली युवा रोजगारी, अध्ययन वा बसाइँसराइका लागि विदेशिएका छन्। तीमध्ये केहीले व्यापार, केहीले विज्ञान, केहीले कला र केहीले खेलकुदमार्फत नेपालको पहिचानलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा स्थापित गरिरहेका छन्।
सिहान शान्त थोकर त्यही श्रेणीका व्यक्तित्व हुन्, जसले विदेशी भूमिमा बसेर पनि आफ्नो नेपाली परिचयलाई गर्वका साथ जोगाएका छन्।
उनको सफलताले एउटा महत्वपूर्ण सन्देश दिएको छ— देशभित्र बसेर मात्र होइन, विदेशमा रहेर पनि राष्ट्रको प्रतिष्ठा उचो बनाउन सकिन्छ।
धेरै मानिस करातेलाई केवल लडाइँ गर्ने कला सम्झन्छन्। तर वास्तविक करातेको आधार आत्मसंयम, अनुशासन, सम्मान र नैतिकता हो / करातेले सिकाउने पहिलो पाठ प्रतिद्वन्द्वीलाई हराउने होइन, आफूभित्रको कमजोरीलाई जित्ने हो।
सिहान थोकरले आफ्ना प्रशिक्षण कार्यक्रमहरूमा पनि यही दर्शनलाई प्राथमिकता दिँदै आएका छन्। उनका विद्यार्थीहरूका अनुसार उनी केवल प्रविधि सिकाउने प्रशिक्षक होइनन्, जीवन जिउने तरिका सिकाउने मार्गदर्शक पनि हुन्।
त्यसैले उनको सम्मान एउटा खेल प्रशिक्षकको सफलताभन्दा धेरै ठूलो अर्थ बोकेको छ। नेपालमा राजनीतिक विवाद, दुर्घटना, अपराध र सनसनीपूर्ण घटनाले प्रायः समाचारका मुख्य स्थान ओगट्ने गरेका छन्। तर अन्तर्राष्ट्रिय क्षेत्रमा नेपालीहरूले प्राप्त गरेका यस्ता गौरवपूर्ण उपलब्धि धेरै समय सार्वजनिक चर्चा बन्न सक्दैनन्। जब कुनै नेपालीले विश्वस्तरीय सम्मान प्राप्त गर्छ, त्यो व्यक्तिगत समाचार मात्र होइन; त्यो राष्ट्रको ‘सफ्ट पावर’ बलियो बनाउने घटना पनि हो। दुर्भाग्यवश यस्ता उपलब्धि राज्यस्तरबाट समेत पर्याप्त रूपमा सम्मानित वा अभिलेखीकरण हुने गरेको देखिँदैन।
खेलकुद नीति निर्माण गर्ने निकायहरूका लागि पनि यो उपलब्धि एउटा सन्देश हो। विदेशमा रहेका नेपाली प्रशिक्षक, खेलाडी तथा खेल विज्ञहरूको अनुभवलाई नेपालसँग जोड्ने प्रभावकारी संयन्त्र निर्माण गर्न सके त्यसबाट देशको खेलकुद विकासमा ठूलो योगदान पुग्न सक्छ। अनुभव, प्रविधि, अन्तर्राष्ट्रिय नेटवर्क र प्रशिक्षण प्रणालीलाई नेपालमा हस्तान्तरण गर्ने कार्यक्रम सञ्चालन गर्न सके नयाँ पुस्ताले प्रत्यक्ष लाभ लिन सक्नेछन्।
विश्वका विभिन्न देशमा रहेका हजारौँ नेपालीले आफ्नो मेहनत, अनुशासन र इमानदारीका कारण सम्मान कमाइरहेका छन्। सिहान शान्त थोकरको सफलता त्यही लामो श्रृंखलाको एउटा प्रेरणादायी अध्याय हो। उनले देखाएका छन् कि जन्मभूमि नेपाल भए पनि कर्मभूमि जहाँ भए पनि उत्कृष्टता, इमानदारी र निरन्तर अभ्यासले विश्वको सम्मान जित्न सकिन्छ। यो उपलब्धि विशेष गरी खेल क्षेत्रमा भविष्य बनाउन चाहने नेपाली युवाका लागि प्रेरणाको स्रोत बन्न सक्छ।
आजको पुस्ताले सफलता छिट्टै खोज्ने प्रवृत्ति बढ्दै गएको बेला सिहान थोकरको यात्रा भने धैर्य, निरन्तरता र अनुशासनको उदाहरण बनेको छ। सातौँ डान कुनै एक-दुई वर्षको उपलब्धि होइन। यो दशकौँसम्म निरन्तर अभ्यास, आत्मअनुशासन, हजारौँ घण्टाको प्रशिक्षण, सयौँ विद्यार्थीको निर्माण र खेलप्रतिको अटुट समर्पणको परिणाम हो। यसले युवालाई सिकाउँछ— सफलताको कुनै छोटो बाटो हुँदैन; निरन्तर मेहनत नै सबैभन्दा ठूलो शक्ति हो।
नेपाल एउटा सानो देश भए पनि नेपालीहरूको क्षमता विश्वभर फैलिएको छ। जब कुनै नेपाली वैज्ञानिकले नयाँ अनुसन्धान गर्छ, कलाकारले अन्तर्राष्ट्रिय पुरस्कार जित्छ, सैनिकले शान्ति मिसनमा उत्कृष्ट काम गर्छ वा खेल प्रशिक्षकले विश्वस्तरीय सम्मान प्राप्त गर्छ, त्यो सम्पूर्ण नेपालीको साझा गौरव बन्छ। सिहान शान्त थोकरलाई प्रदान गरिएको ‘सातौँ डान’ पनि त्यही साझा गौरवको एउटा उज्यालो अध्याय हो। यो सम्मानले प्रमाणित गरेको छ कि नेपाली प्रतिभा अवसर पाए विश्वका जुनसुकै मञ्चमा उत्कृष्टता प्रदर्शन गर्न सक्षम छ।
सिहान शान्त थोकरको सफलतालाई एउटा व्यक्तिगत सम्मानका रूपमा मात्र सीमित गरेर हेर्नु अन्याय हुनेछ। यो नेपाली अनुशासन, समर्पण, मेहनत र अन्तर्राष्ट्रिय क्षमताको सार्वजनिक प्रमाण हो। विदेशमा बसेर पनि मातृभूमिको सम्मान उचो बनाउने यस्ता व्यक्तित्वहरू राष्ट्रका वास्तविक सांस्कृतिक तथा खेलकुद दूत हुन्। आज सिहान शान्त थोकरलाई प्राप्त भएको सातौँ डान केवल उनको काँधमा थपिएको नयाँ पदवी होइन; यो विश्वसामु नेपाली पहिचान अझ सम्मानित भएको क्षण पनि हो। नेपालले यस्ता व्यक्तित्वहरूको सम्मान गर्न, उनीहरूको अनुभवबाट सिक्न र नयाँ पुस्तालाई उनीहरूको यात्राबाट प्रेरणा लिन सके मात्र यस्ता उपलब्धिहरूले वास्तविक राष्ट्रिय अर्थ प्राप्त गर्नेछन्।
