डि.बि. पराजुली
नेपालमा सफल व्यवसायीहरूको कथा सुन्दा धेरैलाई लाग्न सक्छ—उनीहरू जन्मजात सम्पन्न थिए, ठूलो पूँजी थियो, वा कुनै विशेष पहुँच थियो। तर वास्तविकता सधैं त्यस्तो हुँदैन। धेरै सफल व्यवसायहरूको जग सानो कोठा, सीमित पूँजी, अथक मेहनत र अनगिन्ती संघर्षमाथि बनेको हुन्छ। यस्तै प्रेरणादायी कथाका पात्र हुन् युवा व्यवसायी सुशिल मोक्तान।
आज उनी बजारमा “माईती” ब्रान्डका उत्पादनलाई स्थापित गरिरहेका छन्। उत्पादन वितरणको सञ्जाल विस्तार भएको छ। ग्राहकको विश्वास बढेको छ। व्यवसायले गति लिएको छ। तर यो अवस्थासम्म आइपुग्न उनले भोगेका दुःख, संघर्ष, कानुनी जटिलता, आर्थिक चुनौती र मानसिक दबाबको इतिहास निकै लामो छ।
उनको सफलताको यात्रा कुनै चमत्कारको परिणाम होइन, बरु निरन्तर परिश्रम, धैर्यता र लक्ष्यप्रतिको अटल प्रतिबद्धताको प्रतिफल हो।आज गाडी चढेर व्यवसाय सञ्चालन गर्ने सुशिल मोक्तानको यात्रा सुरु भएको थियो पैदल हिँडेर।व्यवसाय सुरु गर्ने बेला उनीसँग न ठूलो लगानी थियो, न आधुनिक पूर्वाधार। ग्राहक खोज्न, पसल–पसल पुग्न, बजार बुझ्न र सम्भावित डिलरहरूसँग भेट्न उनी घण्टौँ पैदल हिँड्थे।कहिले ग्राहक भेटिँदैनथे। कहिले भेटिएका ग्राहकले उत्पादन लिन अस्वीकार गर्थे। कहिले पसलले उधारोमा सामान माग्थे। कहिले लगानी अभावले उत्पादन आपूर्ति गर्न सकिँदैनथ्यो।तर उनले एउटा कुरा कहिल्यै छोडेनन्—प्रयास। व्यवसायमा सफल हुनुभन्दा पहिला असफलतालाई स्वीकार गर्न सक्नुपर्छ भन्ने कुरा उनले व्यवहारमै सिके।
व्यवसाय विस्तार हुँदै जाँदा उनले एउटा स्कुटी किन्ने निर्णय गरे। त्यो केवल यातायातको साधन थिएन, त्यो उनको व्यवसायिक यात्राको महत्वपूर्ण सहयात्री बन्यो।यसै स्कुटीमा सामान बोकियो। ग्राहकसम्म सेवा पुर्याइयो। पसल–डिलर घुमियो। अर्डर संकलन गरियो , घाम, पानी, हिलो, धुलो र जाडोसँग संघर्ष गर्दै स्कुटीले व्यवसायलाई अगाडि बढाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेल्यो।
काठमाडौं उपत्यकाका साँघुरा गल्लीदेखि बाहिरी जिल्लाका सडकसम्म उनले यही स्कुटीमा यात्रा गरे। धेरैपटक रात अबेरसम्म डेलिभरी गर्नुपर्यो। कहिलेकाहीँ पेट्रोल हाल्ने रकम व्यवस्थापन गर्न पनि कठिन हुन्थ्यो तर प्रत्येक कठिनाइभित्र सम्भावना देख्ने बानीले उनलाई रोक्न सकेन। आज माईती ब्रान्डका उत्पादनहरू धेरै घरसम्म पुगिरहेका छन् भने त्यसमा त्यो स्कुटीको पनि उत्तिकै योगदान रहेको उनी स्वयं स्वीकार गर्छन्।
नेपालमा व्यवसाय सुरु गर्नु केवल सामान बेच्नु मात्र होइन। यहाँ प्रत्येक उद्यमीले धेरै तहका चुनौती पार गर्नुपर्छ।
सुशिल मोक्तानको सुरुवाती चुनौती नै पूँजी थियो। बैंक ऋण लिन पर्याप्त धितो थिएन। लगानीकर्ता थिएनन्। पारिवारिक आर्थिक अवस्था पनि सीमित थियो। त्यसैले उनले उपलब्ध स्रोतको अधिकतम उपयोग गरे। थोरै नाफालाई पनि व्यवसायमै पुनः लगानी गरे।
नयाँ ब्रान्ड बजारमा ल्याउनु सजिलो हुँदैन।ग्राहकहरू परिचित ब्रान्डमा विश्वास गर्छन्। नयाँ उत्पादनबारे शंका गर्छन्। माईती ब्रान्डलाई बजारमा स्थापित गर्न उनले निरन्तर ग्राहक भेटघाट, प्रत्यक्ष प्रचार र गुणस्तरमा ध्यान केन्द्रित गरे।
स्थापित कम्पनीहरूसँग प्रतिस्पर्धा गर्नु नयाँ व्यवसायीका लागि कठिन हुन्छ। ठूला कम्पनीसँग ठूलो बजेट, विज्ञापन, वितरण सञ्जाल र बजार पहुँच हुन्छ। यस्तो अवस्थामा सुशिलले ग्राहकसँग प्रत्यक्ष सम्बन्ध निर्माण गर्ने रणनीति अपनाए।
नेपालमा व्यवसाय सञ्चालन गर्दा कानुनी प्रक्रियाको ज्ञान नहुँदा धेरै उद्यमी समस्यामा पर्छन्। सुशिल मोक्तानले पनि विभिन्न प्रशासनिक तथा कानुनी चुनौती सामना गरेका छन्। सुरुवातमा व्यवसाय दर्ता, प्यान नम्बर, कर प्रणाली, स्थानीय तहका अनुमति लगायतका प्रक्रियाले समय र खर्च दुवै बढाउँछन्। व्यवसाय बढ्दै जाँदा कर व्यवस्थापन ठूलो चुनौती बन्छ। भ्याट, आयकर, लेखा परीक्षण, बिलिङ प्रणाली, कर विवरण बुझाउने प्रक्रिया लगायतका विषयमा पर्याप्त जानकारी आवश्यक हुन्छ।
उत्पादन बिक्री गर्दा गुणस्तर, लेबलिङ, म्याद, उपभोक्ता गुनासो व्यवस्थापन लगायतका विषयमा कानुनी जिम्मेवारी बढ्दै जान्छ। कर्मचारी थपिँदै जाँदा श्रम ऐन, सेवा सुविधा, तलब तथा सामाजिक सुरक्षा सम्बन्धी व्यवस्थाको पालना पनि व्यवसायको महत्वपूर्ण पक्ष बन्छ। यी सबै पक्षमा अनुभवले उनलाई परिपक्व बनाउँदै लग्यो।
व्यवसायिक यात्रामा सबै निर्णय सही हुँदैनन्। कतिपय उत्पादन बजारमा अपेक्षित रूपमा बिक्दैनन्। कतिपय ग्राहकले भुक्तानी गर्दैनन्। कहिलेकाहीँ गलत साझेदार छनोट हुन्छन्। सुशिल मोक्तानले पनि यस्ता अनुभव भोगेका छन् तर उनले असफलतालाई अन्तिम परिणाम होइन, सिकाइको अवसरका रूपमा लिए।
उनको विश्वास छ— “असफलता भनेको बाटो बन्द हुनु होइन, सही बाटो खोज्ने अवसर हो।” एक समय स्कुटीमा सामान बोकेर ग्राहक खोज्ने व्यवसाय आज क्रमशः संगठित बन्दै गएको छ। माईती ब्रान्डले बजारमा आफ्नो पहिचान निर्माण गर्न थालेको छ।
यसका पछाडि तीन महत्वपूर्ण आधार देखिन्छन्—
- गुणस्तरमा सम्झौता नगर्ने नीति
- ग्राहकसँग दीर्घकालीन सम्बन्ध
- निरन्तर सुधारको संस्कृति
आज उत्पादनको पहुँच विस्तार हुँदै जाँदा व्यवसायले रोजगारी सिर्जना गर्न समेत थालेको छ।
स्कुटीबाट सुरु भएको यात्रा आज गाडीसम्म पुगेको छ तर गाडी प्राप्त गर्नु उनको लक्ष्यको अन्त्य होइन। यो त संघर्षले दिएको एउटा संकेत मात्र हो कि सही दिशा, निरन्तर मेहनत र धैर्य भए सफलता सम्भव छ। गाडीले उनको आर्थिक प्रगतिको प्रतिनिधित्व गरे पनि उनी अझै सुरुवाती संघर्षलाई बिर्सिएका छैनन्। किनकि उनी जान्दछन्— पैदल हिँडेको बाटो नबिर्सने मान्छे नै लामो यात्रा तय गर्न सक्छ।
सुशिल मोक्तानको व्यवसायिक यात्राबाट युवाहरूले सिक्न सक्ने केही महत्वपूर्ण सूत्रहरू यस्ता छन्—
कहाँ पुग्ने भन्ने थाहा नभएको यात्रु गन्तव्यमा पुग्न सक्दैन। ठूला कम्पनीहरू पनि कहिल्यै न कहिल्यै सानै थिए। उत्पादनभन्दा ठूलो कुरा ग्राहकको विश्वास हो। एक दिनको मेहनतले सफलता आउँदैन।
व्यवसायलाई दीर्घकालीन बनाउन कानुनी तथा कर सम्बन्धी दायित्वको ज्ञान अनिवार्य हुन्छ। समय व्यवस्थापन सफल व्यवसायीको प्रमुख विशेषता हो।
सुशिल मोक्तानको कथा केवल एक व्यक्तिको सफलता होइन। यो हजारौं नेपाली युवाहरूका लागि प्रेरणाको स्रोत हो। आज धेरै युवा ठूलो लगानी नहुँदा व्यवसाय सुरु गर्न डराउँछन्। कतिपयले पर्याप्त स्रोत नभएको कारण सपना नै त्याग्छन् सुशिलको यात्राले एउटा स्पष्ट सन्देश दिन्छ— व्यवसाय सुरु गर्न करोडौं रुपैयाँ चाहिँदैन। चाहिन्छ त केवल एउटा लक्ष्य, निरन्तर मेहनत र हार नमान्ने बानी।
आज तपाईंसँग साइकल छ भने त्यसैबाट सुरु गर्नुहोस्। स्कुटी छ भने त्यसैबाट बजार घुम्नुहोस्। पैदल हिँड्नुपर्छ भने पनि नहिच्किचाउनुहोस्। किनकि सफलताको यात्रा कहिल्यै एकैचोटि गाडीबाट सुरु हुँदैन। कसैको यात्रा पैदलबाट सुरु हुन्छ, कसैको साइकलबाट, कसैको स्कुटीबाट। तर गन्तव्यमा पुग्नेहरू उनीहरू नै हुन्, जसले यात्रा बीचमै रोकिन्नन्।
सुशिल मोक्तानको जीवनयात्राले यही सत्यलाई प्रमाणित गरेको छ— सपना ठूलो हुनुपर्छ, सुरुवात सानो भए पनि फरक पर्दैन। पैदलबाट सुरु भएको पाइला, स्कुटी हुँदै गाडीसम्म पुग्न सक्छ; यदि त्यसलाई निरन्तर मेहनत, इमानदारी र दृढ इच्छाशक्तिले साथ दिएको छ भने।
