– नेवाः अभियन्ता रविन्द्र कुमार श्रेष्ठ
नेपालको राजनीतिमा जब–जब जनताले पुराना दलहरूप्रति निराशा व्यक्त गरेका छन्, तब–तब नयाँ शक्तिहरू जन्मिएका छन्। जनताको आशा, आक्रोश र परिवर्तनको चाहनालाई समेटेर नयाँ राजनीतिक शक्तिहरूले आफूलाई विकल्पका रूपमा प्रस्तुत गर्ने गरेका छन्। राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) पनि त्यही राजनीतिक पृष्ठभूमिबाट जन्मिएको शक्ति हो। तर आज एउटा नागरिक अभियन्ताको हैसियतले म आफैँलाई एउटा गम्भीर प्रश्न सोध्न बाध्य भएको छु—के रास्वपा साँच्चिकै वैकल्पिक राजनीति हो, वा केवल पुरानै राजनीतिक संस्कृतिको नयाँ आवरण?
मेरो विचारमा वैकल्पिक राजनीति भनेको केवल नयाँ अनुहारको भीड होइन। वैकल्पिक राजनीति भनेको नयाँ विचार, नयाँ मूल्य, नयाँ संस्कार र नयाँ राजनीतिक चरित्र हो। यदि दलको नेतृत्व, कार्यशैली, निर्णय प्रक्रिया र राजनीतिक संस्कार पुरानै ढाँचामा चलिरहन्छ भने नयाँ नाम राख्दैमा त्यो दल नयाँ हुँदैन।
रास्वपाले सुरुवातमा लाखौं नेपालीको आशा बोकेको थियो। भ्रष्टाचार अन्त्य गर्ने, सुशासन दिने, पारदर्शिता कायम गर्ने र राजनीतिक संस्कृतिमा परिवर्तन ल्याउने प्रतिबद्धताले युवादेखि वृद्धसम्म धेरै नागरिकलाई आकर्षित गर्यो। जनताले पुराना दलबाट निराश भएर नयाँ विकल्पलाई अवसर दिए। त्यो जनमत केवल चुनावी मत थिएन; त्यो परिवर्तनको सपना थियो।
तर समय बित्दै जाँदा मेरो दृष्टिमा केही गम्भीर प्रश्नहरू उठ्न थाले। पार्टीभित्र वैचारिक स्पष्टता कति छ? दीर्घकालीन राजनीतिक दर्शन के हो? आर्थिक नीति, सामाजिक न्याय, संघीयता, राष्ट्रियता र लोकतन्त्रका आधारभूत विषयमा पार्टीको स्पष्ट वैचारिक दिशा कहाँ छ? यी प्रश्नहरूको स्पष्ट उत्तर अझै जनताले खोजिरहेका छन्।
मलाई लाग्छ, कुनै पनि राजनीतिक दलको शक्ति केवल लोकप्रिय अनुहारबाट होइन, उसको विचारबाट मापन गरिनुपर्छ। व्यक्ति परिवर्तन हुन सक्छ, नेतृत्व फेरिन सक्छ, तर विचार स्थायी हुनुपर्छ। विचारविहीन राजनीति अन्ततः व्यक्तिवादमा रूपान्तरण हुन्छ, र व्यक्तिवादले लोकतन्त्रलाई कमजोर बनाउँछ।
आज रास्वपाभित्र विभिन्न राजनीतिक पृष्ठभूमिबाट आएका व्यक्तिहरू देखिन्छन्। कांग्रेसबाट आएका छन्, एमालेबाट आएका छन्, माओवादीबाट आएका छन्, अन्य दल र विभिन्न पेशागत क्षेत्रबाट आएका छन्। लोकतन्त्रमा दल परिवर्तन गर्नु अस्वाभाविक होइन। तर प्रश्न यो हो—के उनीहरूले केवल पार्टी परिवर्तन गरेका हुन्, कि राजनीतिक संस्कार पनि परिवर्तन गरेका छन्? यदि सोच, व्यवहार र राजनीतिक चरित्र उही रह्यो भने नयाँ दलमा प्रवेशले मात्र परिवर्तनको अनुभूति दिलाउन सक्दैन।
मेरो चिन्ता व्यक्तिप्रति होइन, प्रवृत्तिप्रति हो। यदि राजनीतिमा सिद्धान्तभन्दा अवसर ठूलो बन्न थाल्यो भने लोकतन्त्र कमजोर हुन्छ। यदि लोकप्रियता नै सबैभन्दा ठूलो नीति बन्यो भने दीर्घकालीन राष्ट्र निर्माणको आधार कमजोर हुन्छ। यदि आलोचना सहने संस्कार हरायो भने लोकतान्त्रिक मूल्य पनि क्रमशः क्षीण हुँदै जान्छ।
नेपालको राजनीतिले विगत सात दशकमा धेरै प्रयोग देखिसकेको छ। अनेकौं दल जन्मिए, धेरै नेताले परिवर्तनको सपना देखाए, तर जनताको जीवनमा अपेक्षित परिवर्तन सीमित रह्यो। त्यसैले आज नागरिकहरू कुनै पनि नयाँ दललाई केवल भाषणबाट होइन, व्यवहारबाट मूल्याङ्कन गर्न थालेका छन्। जनताको विश्वास जित्नुभन्दा त्यसलाई जोगाइराख्नु धेरै कठिन हुन्छ।
मेरो विश्वास छ—राजनीति भावनाको व्यापार गर्ने माध्यम होइन; राष्ट्र निर्माणको जिम्मेवारी हो। दलको आकार ठूलो वा सानो हुनु महत्त्वपूर्ण होइन। महत्त्वपूर्ण कुरा दलको नैतिकता, पारदर्शिता, जवाफदेहिता र वैचारिक इमानदारी हो। यदि यी गुणहरू कमजोर भए भने जुनसुकै दल पनि समयसँगै जनताको विश्वासबाट टाढा जान सक्छ।
म रास्वपाको विरोध गर्नका लागि होइन, नेपाली राजनीतिमा स्वस्थ बहस आवश्यक भएकाले यी प्रश्नहरू उठाइरहेको छु। लोकतन्त्रमा प्रश्न उठाउनु अपराध होइन; बरु नागरिकको कर्तव्य हो। आलोचनालाई शत्रुता होइन, सुधारको अवसरका रूपमा लिन सक्ने राजनीतिक संस्कार नै लोकतन्त्रको वास्तविक शक्ति हो।
म कुनै दलप्रति पूर्वाग्रही छैन। मेरो आग्रह केवल यत्ति हो—यदि कसैले आफूलाई वैकल्पिक शक्ति भनेर दाबी गर्छ भने उसले वैकल्पिक चरित्र पनि व्यवहारमै देखाउनुपर्छ। नयाँ नाराले मात्र पुग्दैन, नयाँ संस्कार पनि आवश्यक हुन्छ। नयाँ अनुहारले मात्र पुग्दैन, नयाँ विचार पनि चाहिन्छ। जनताले अब भाषण होइन, परिणाम खोजिरहेका छन्।
नेपालको भविष्य कुनै एक दल, एक नेता वा एक व्यक्तिमा सीमित छैन। भविष्य इमानदार राजनीति, स्पष्ट विचार, संस्थागत लोकतन्त्र र जनउत्तरदायी शासनमा निर्भर छ। त्यसैले आजको बहस रास्वपामाथिको मात्र होइन, समग्र नेपाली राजनीतिमाथिको बहस हो। यदि नयाँ शक्तिहरूले पनि पुरानै कमजोरी दोहोर्याए भने परिवर्तनको सपना फेरि अधुरै रहनेछ।
अन्त्यमा, म सबै राजनीतिक दललाई एउटै आग्रह गर्न चाहन्छु—जनताको विश्वासलाई चुनाव जित्ने माध्यम नबनाऔं, त्यसलाई राष्ट्र निर्माणको आधार बनाऔं। किनकि इतिहासले अन्ततः भाषण होइन, कामको मूल्याङ्कन गर्छ। र नेपाली जनता अब केवल आश्वासन होइन, परिणाम हेर्न तयार भएका छन्।
