समिक्षा थापाको रिपोर्ट
काठमाडौँ । हिन्दू नेपाली नारीहरूको महान् पर्व हरितालिका तीजको पूर्वसन्ध्यामा आज दर खाने दिन मनाइँदैछ। दर खाने दिनलाई नेपाली समाजमा पारिवारिक भेटघाट, आपसी आत्मीयता र सुख–दुःख साटासाट गर्ने विशेष अवसरका रूपमा लिइन्छ।
यस दिन आमा, दिदीबहिनी तथा चेलीहरू परिवार, आफन्त र साथीभाइसँग भेला भएर विभिन्न परिकारका दर खाने, रमाइलो गर्ने तथा आफ्ना अनुभव र भावनाहरू साटासाट गर्ने गर्छन्। विशेषगरी विवाहपछि घरपरिवारबाट टाढा पुगेका छोरी–चेलीहरू तीजका अवसरमा माइतीघर फर्किने भएकाले दर खाने दिनले पारिवारिक पुनर्मिलनको मिठो अवसरसमेत सिर्जना गर्छ।
तीज केवल खानपान र मनोरञ्जनको पर्व मात्र होइन, यससँग गहिरो धार्मिक तथा सांस्कृतिक विश्वास पनि जोडिएको छ। धार्मिक मान्यताअनुसार माता पार्वतीले भगवान् शिवलाई पति रूपमा प्राप्त गर्न कठोर तपस्या तथा व्रत गरेको कथासँग तीजको परम्परा जोडिएको पाइन्छ। यही धार्मिक विश्वासका आधारमा विवाहित महिलाले श्रीमान्को दीर्घायु, सुख, शान्ति र समृद्धिको कामना गर्दै तथा अविवाहित महिलाले असल जीवनसाथीको कामना गर्दै तीजको व्रत बस्ने परम्परा रहिआएको छ।
समयसँगै तीज मनाउने शैलीमा पनि परिवर्तन आएको छ। पछिल्लो समय तीजका नाममा बढ्दो तडकभडक, अनावश्यक खर्च र देखावटी प्रवृत्तिले पर्वको मौलिकता र सांस्कृतिक पक्षमाथि प्रश्न उठ्न थालेको छ। पर्वको नाममा हुने प्रतिस्पर्धात्मक खर्च र भड्किलोपनभन्दा यसको वास्तविक भावना, संस्कार र सामाजिक महत्वलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने आवाज पनि उठ्दै आएको छ।
यस वर्ष मुलुक विभिन्न कठिन परिस्थिति र चुनौतीबाट गुज्रिरहेको अवस्थामा छ। यस्तो अवस्थामा तीजलाई भड्किलो र खर्चिलो बनाउनुको सट्टा आपसी प्रेम, पारिवारिक आत्मीयता, सहयोग र सांस्कृतिक एकतालाई प्राथमिकता दिनु आवश्यक देखिन्छ।
दर खाने दिनले हामीलाई एउटा महत्वपूर्ण सन्देश पनि दिन्छ—पर्वको सुन्दरता महँगा परिकार र भड्किलो प्रदर्शनमा होइन, आफ्ना मान्छेसँग बसेर बाँडिएको आत्मीयता र खुसीमा हुन्छ। माइतीघर फर्किएकी चेलीको मुस्कान, आमाको माया, दिदीबहिनीको साथ र परिवारसँगको आत्मीय भेटघाट नै तीजको वास्तविक सौन्दर्य हो।
तीज नेपाली महिलाको भावना, संघर्ष, उत्साह र सांस्कृतिक पहिचानसँग जोडिएको पर्व हो। त्यसैले यसको मौलिकता जोगाउँदै सभ्य, मर्यादित र सामाजिक सद्भाव कायम हुने गरी पर्व मनाउनु आजको आवश्यकता हो।
दर खाने दिन केवल मिठो खाने दिन होइन, सम्बन्धहरूलाई अझ मिठो बनाउने दिन पनि हो। हाम्रो मौलिक संस्कृति, परम्परा र पारिवारिक आत्मीयतालाई जीवन्त राख्दै तीज मनाऔँ।
दर खाने दिनको पावन अवसरमा देश तथा विदेशमा रहनुभएका सम्पूर्ण आमा, दिदीबहिनी तथा चेलीहरूमा हार्दिक मंगलमय शुभकामना।
