काठमाडौं। पत्रकार तथा सामाजिक अभियन्ता राजन थापा पछिल्ला वर्षहरूमा काठमाडौं उपत्यकामा स्वास्थ्य सेवा विस्तारसँग सम्बन्धित विभिन्न सामाजिक अभियानमा सक्रिय रहँदै आएका छन्।
कोभिड–१९ महामारीको समयमा सुरु भएको उनको सामाजिक सक्रियता हाल निःशुल्क स्वास्थ्य शिविर, संस्थागत सहकार्य र लक्षित स्वास्थ्य कार्यक्रमसम्म विस्तार भएको छ। कोभिड–१९ महामारीका बेला देशभर मृत्यु संख्या तीव्र रूपमा बढेपछि शव व्यवस्थापन एक गम्भीर चुनौतीका रूपमा देखा परेको थियो।
पशुपति आर्यघाटको इलेक्ट्रिक क्रेमेटोरियम बिग्रिनु, दाहसंस्कारका लागि आवश्यक काठ र जनशक्तिको अभाव तथा दैनिक ठूलो संख्यामा शव आइपुग्नुले अवस्था जटिल बनेको थियो। यही समयमा केही स्थानमा खुला रूपमा दाहसंस्कार गरिएका घटनाहरू सार्वजनिक भए। यद्यपि ती सबै शव बेवारिसे अवस्थामा छाडिएका थिए भन्ने दाबीमा भने एकरूप प्रमाण नदेखिएको तथ्य विभिन्न विवरणबाट देखिन्छ। उक्त अवस्थामा राजन थापाले मानवीय पहलअन्तर्गत शव अन्त्येष्टि व्यवस्थापनमा सक्रिय भूमिका निर्वाह गरेका थिए। विभिन्न स्रोतअनुसार उनले आफ्नै समन्वय र व्यवस्थापनमा १०६ शवको अन्त्येष्टि प्रक्रिया सम्पन्न गराएका थिए। जोखिमपूर्ण अवस्थाबीच गरिएको यो कार्य महामारीकालीन मानवीय हस्तक्षेपका रूपमा लिइन्छ।
महामारीपछि पनि थापाको सक्रियता स्वास्थ्य सेवामा केन्द्रित हुँदै निरन्तर देखिएको छ। प्रत्यक्ष रूपमा देखिएका तथ्यका आधारमा उनी नेपालमै सबैभन्दा बढी स्वास्थ्य–सेवा अभियान सञ्चालन गर्ने व्यक्तिहरूमध्ये अग्रपंक्तिमा पर्ने बताइन्छ। उनले काठमाडौं, भक्तपुर र ललितपुरका विभिन्न अस्पतालहरूसँग सहकार्य गर्दै निःशुल्क स्वास्थ्य शिविर सञ्चालन गर्दै आएका छन्।
पछिल्लो एक वर्षमा थापाको समन्वयमा ७९ वटा निःशुल्क स्वास्थ्य शिविर सञ्चालन भएका छन्। आयोजक पक्षका अनुसार चालु वर्षमा मात्रै २०० भन्दा बढी स्वास्थ्य शिविर सञ्चालन गर्ने लक्ष्यसहित कार्यक्रम अघि बढाइएको छ, जसका आधारमा उनी नेपालमै बढी स्वास्थ्य शिविर सञ्चालन गर्ने अभियन्तामध्ये एक मानिन्छन्।
ॐ समाज डेन्टल अस्पताल, Isan Women and Children’s Hospital, Stupa Hospital, Green City Hospital, बी.पी. स्मृति अस्पताललगायतका स्वास्थ्य संस्थासँगको सहकार्यमा विद्यालय, सडक, बस्ती, मन्दिर तथा अन्य सामुदायिक स्थानहरूमा यी शिविर आयोजना गरिएको थियो।
शिविरमार्फत दन्त परीक्षण, सामान्य स्वास्थ्य जाँच, औषधि वितरण र स्वास्थ्य परामर्श सेवा प्रदान गरिएको आयोजक पक्षले जनाएको छ। विशेषगरी पशुपति क्षेत्रमा आयोजना गरिएको धार्मिक महायज्ञ अवधिभर ३१ दिनसम्म निःशुल्क स्वास्थ्य शिविर सञ्चालन गरिएको थियो।
फरक–फरक अस्पतालको सहकार्यमा सञ्चालन भएको उक्त अभियानको समन्वय तथा व्यवस्थापनमा राजन थापाको प्रमुख भूमिका रहेको आयोजक पक्षको भनाइ छ।
शिविरबाट धार्मिक कार्यक्रममा सहभागी वृद्धवृद्धा, साधु–सन्त र सर्वसाधारण लाभान्वित भएका छन्। हाल राजन थापा ॐ समाज डेन्टल अस्पतालको सञ्चालक समितिको सदस्यका रूपमा आबद्ध छन्।
अस्पताल, स्वास्थ्यकर्मी र समुदायबीच सहकार्यको माध्यमबाट सेवा प्रवाहलाई निरन्तरता दिन उनी सक्रिय रहेको बताइन्छ। स्वास्थ्य संस्थाहरू र समुदायबीच समन्वय गर्ने भूमिकाका कारण उनको सक्रियता स्वास्थ्य–सेवा क्षेत्रमा उल्लेखनीय मानिएको छ। थापा हाल अर्को स्वास्थ्य–केन्द्रित कार्यक्रमको तयारीमा छन्।
उनले काठमाडौं, ललितपुर र भक्तपुरमा कार्यरत नेपाल प्रहरीका लागि निःशुल्क स्वास्थ्य चेकजाँच कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने योजना अघि सारेका छन्। विभिन्न अस्पतालसँगको सहकार्यमा प्रहरीका लागि नियमित स्वास्थ्य परीक्षण, दन्त सेवा र परामर्श प्रदान गर्ने उद्देश्य रहेको उनको भनाइ छ। शान्ति–सुरक्षामा खटिने प्रहरीहरू समय अभावका कारण नियमित स्वास्थ्य परीक्षणबाट वञ्चित हुने अवस्थालाई ध्यानमा राखेर कार्यक्रम तयारी गरिएको बताइएको छ।
महामारीदेखि प्रहरी स्वास्थ्यसम्म: राजन थापाको स्वास्थ्य–केन्द्रित सामाजिक सक्रियता पत्रकारितासँगै सामाजिक अभियानमा सक्रिय थापा डकुमेन्टरी तथा तथ्य–आधारित रिपोर्टिङमार्फत स्वास्थ्य, असमानता र सामाजिक सरोकारका विषय उठाउँदै आएका छन्।
उनको पत्रकारिता तथा सामाजिक योगदानको कदरस्वरूप उनी ‘Outstanding Youth Journalism Award 2025’ बाट सम्मानित भइसकेका छन्।
राजन थापाका अनुसार ठूला संस्थागत संरचनाभन्दा मानवीय आवश्यकतालाई प्राथमिकतामा राखेर सेवा आवश्यक देखिएको स्थानमा स्वास्थ्य सेवा पुर्याउने उद्देश्यका साथ उनका अभियानहरू सञ्चालन भइरहेका छन्।
