काठमाडौं । मानव अधिकारको संरक्षण, प्रवद्र्धन र सुदृढीकरणमा युवाको भूमिकालाई केन्द्रमा राख्दै “पहिलो युवा मानव अधिकार रक्षक सम्मेलन” आजदेखि औपचारिक रूपमा शुरु भएको छ । देशभरबाट आएका युवा अधिकारकर्मी, सामाजिक अभियन्ता, अनुसन्धानकर्ता तथा विभिन्न सरोकारवाला निकायहरूको सहभागितामा सुरु भएको यो सम्मेलनले मानव अधिकारको क्षेत्रमा नयाँ ऊर्जा र आशाको सन्देश प्रवाह गरेको छ ।
नेपालमा मानव अधिकारको संरक्षणका लागि विभिन्न स्तरमा सम्मेलन, अन्तरक्रिया र अभियानहरू हुँदै आएका छन्। यस्ता कार्यक्रमहरूले मानव अधिकार रक्षकहरूको पहिचान, सम्मान र सुरक्षाको आवश्यकता बारम्बार उठाउँदै आएका छन् ।
यही निरन्तर प्रयासको कडीका रूपमा यो पहिलो युवा केन्द्रित सम्मेलनलाई महत्वपूर्ण उपलब्धिको रूपमा हेरिएको छ ।
नेपाल प्रशासनिक प्रशिक्षण प्रतिष्ठान, जावलाखेलमा शुरु भएको कार्यक्रमको उद्घाटन सत्र इन्सेक र फोरम एशियाका अध्यक्ष विजयराज गौतमको अध्यक्षतामा भएको हो भने राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोगकी सदस्य डा. लिली थापाको प्रमुख आतिथ्यता रहेको थियो । राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोगका पूर्व आयुक्त तथा इन्सेकका संस्थापक अध्यक्ष सुशील प्याकुरेल,मुरारीप्रसाद खरेल, सचिव, राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोग डा.इन्दिरा श्रेष्ठ, इन्सेकका पूर्व अध्यक्ष, इन्सेकका निर्वतमान अध्यक्ष डा.कुन्दन अर्याल गेहनाथ गौतम, प्रशासकीय प्रमुख राष्ट्रिय युवा परिषद,इन्सेकका कार्यसमिति सदस्यहरु,सुभराज न्यौपाने, कार्यकारी निर्देशक रोयम नेपाल, दिपेश लिम्बु, भिजिवल इम्प्याक्ट,सन्तोष सिग्देल, कार्यकारी निर्देशक, डिजिटल राईट्स नेपाल,राष्ट्रिय युवा परिषद्का कर्मचारी, राष्ट्रिय युवा परिषद्का सदस्यहरु लगायत मिडियाकर्मीहरुको उल्लेख्य उपस्थिति रहेको थियो ।
कार्यक्रमको सहजिकरण वरुण बस्यालले गर्नु भएको थियो ।
कार्यक्रममा विजयराज गौतम, दिपेश लिम्बु,सन्तोष सिग्देल, नुभराज न्यौपाने, गेहनाथ गौतम, सुशील प्याकुरेल, प्रमुख अतिथि, डा. लिली थापाले शुभकामना मनतव्य राख्नु भएको थियो ।
सम्मेलनको उद्घाटन सत्रमै वक्ताहरूले युवालाई केवल भविष्यको नेतृत्व होइन, वर्तमान परिवर्तनका सक्रिय संवाहकको रूपमा चित्रण गरे। उनीहरूले भने—“मानव अधिकारको रक्षा केवल कानुनी दायित्व होइन, यो नैतिक जिम्मेवारी पनि हो, जसलाई युवाले अब नेतृत्व गर्नुपर्छ।”
हालका वर्षहरूमा नेपालमा युवा मानव अधिकार रक्षकहरूको सञ्जाल निर्माण हुँदै गएको छ, जसले स्थानीयदेखि राष्ट्रिय स्तरसम्म मानव अधिकारका सवालमा सक्रियता बढाएको छ । यसले देखाउँछ कि युवा पुस्ता अब केवल दर्शक होइन, परिवर्तनको अगुवाको रूपमा अघि बढिरहेको छ ।
सम्मेलनमा सहभागी युवाहरूले आफ्ना अनुभवहरू साझा गर्दा वातावरण भावुक बनेको थियो। कतिपयले अन्याय, विभेद, हिंसा र शोषणका घटनाहरूको प्रत्यक्ष सामना गरेका अनुभव सुनाए भने केहीले जोखिमपूर्ण परिस्थितिमा पनि मानव अधिकारको पक्षमा उभिएको साहसिक यात्राको कथा सुनाए ।
ब्लु डाईमण्ड सोसाइटीबाट एन्जल लामा, जाजरकोटका प्रेम बि.क. सल्यानकी योगमाया रेग्मी, पर्साका मनोज राम, मकवानपुरकी जीना यादव, धनुषाकी दिपिका लामा मुस्लिम समुदाय बाट प्रतिनिधित्व गर्दै रसिदा खातुनले आफ्ना अनुभवहरु आम युवाहरुलाई सुनाएका थिए ।
मानव अधिकार रक्षकहरूले अझै पनि पहिचान, सुरक्षा र कानुनी संरक्षणको अभाव झेलिरहेको तथ्य विभिन्न अध्ययन र सम्मेलनहरूले देखाउँदै आएका छन् । यस्तो अवस्थामा युवाहरूको सक्रियता आफैंमा परिवर्तनको संकेत हो।
सम्मेलनले मानव अधिकार रक्षकहरूको सुरक्षा सुनिश्चित गर्न विशेष कानुनी व्यवस्था आवश्यक रहेको कुरालाई पुनः जोड दिएको छ । अघिल्ला सम्मेलनहरूमा पनि संघीय, प्रदेश र स्थानीय तहबाट स्पष्ट कानून निर्माण गर्नुपर्ने माग उठाइएको थियो।
यस सम्मेलनमा समेत सहभागीहरूले मानव अधिकार रक्षकको आधिकारिक पहिचान, सुरक्षा सुनिश्चित गर्ने कानुनी संरचना,युवालाई नेतृत्वमा ल्याउने नीति,मानव अधिकार शिक्षा विस्तार जस्ता महत्वपुर्ण बिषयमा छलफल समेत चलाएको थियो ।
यो सम्मेलन कार्यक्रम मात्र होइन, एउटा आन्दोलनको सुरुवातजस्तै देखिएको थियो । युवा पुस्तामा देखिएको संवेदनशीलता, जागरण र प्रतिबद्धताले समाजमा सकारात्मक परिवर्तनको सम्भावना बलियो बनाएको कार्यक्रममा उपस्थित अग्रज मानवअधिकारकर्मीहरुको धारणा रहेको छ ।
कार्यक्रमको अन्त्यतिर एक सहभागी युवाले भावुक हुँदै भने— “हामी आवाज उठाउँछौं, किनकि मौन बस्नु भनेको अन्यायलाई स्वीकार गर्नु हो।”
“पहिलो युवा मानव अधिकार रक्षक सम्मेलन” ले स्पष्ट सन्देश दिएको छ— अब मानव अधिकारको आन्दोलन नयाँ पुस्ताको हातमा सुरक्षित छ ।
यो सम्मेलनले छलफल मात्र होइन, प्रतिबद्धता, सहकार्य र साझा संघर्षको नयाँ अध्याय सुरु गर्ने दावी समेत गरिएको छ । यदि यसबाट उठेका आवाजहरू नीति र व्यवहारमा रूपान्तरण हुन सके, भने नेपालमा मानव अधिकारको भविष्य अझ सुदृढ, समावेशी र न्यायपूर्ण बन्ने विश्वास गरिएको छ ।
